24 de enero de 2014

Afonso Lópeɀ de Baián


Catro Cantigas de Amigo


I

Fui yo, hermosa, para hacer oración
no por mi alma, sino por allí
ver a mi amigo, y, como no lo vi,
ved, mis amigas, Dios me dé perdón:
tengo derecho a sufrir yo también,
porque no vino, ni tuvo mi bien
.

Pues yo fui a llorar con estos mis dos
ojos, amigas, y a velas quemar
no por mi alma, sino a él hallar,
y, pues no vino ni lo trajo Dios,
tengo derecho a sufrir yo también,
porque no vino, ni tuvo mi bien
.

Mucho fui a rogar a Nuestro Señor
no por mi alma, y velas quemé,
sino por ver al que yo tanto amé
siempre, y no vino aquí ese traidor:
tengo derecho a sufrir yo también,
porque no vino, ni tuvo mi bien
.



II

Madre: desde que se fue de aquí
mi amigo, no he visto yo placer,
aunque vos no me queráis creer,
y muero, y, si esto no es así,
no veáis de mí ningún placer
como vos desearíais ver.


Desde que se fue, es cierto, pues
de pena lloré yo con mis dos
ojos, madre, hoy lo sabe Dios,
y ya me muero, y, si así no es,
no veáis de mí ningún placer
como vos desearíais ver
.

De mi muerte yo tengo temor
si él no viene, y vos lo sabéis,
pronto y vos, madre, no lo dudéis,
si así no es, por vuestro amor,
no veáis de mí ningún placer
como vos desearíais ver
.



III

Quiero ir hoy, hermosa, de corazón,
por hacer romería y oración,
a Santa María das Leiras
pues mi amigo allí vendrá
.

Desde que él se fue nunca vi placer
y quiero ir, hermosa, y lo he de ver,
a Santa María das Leiras
pues mi amigo allí vendrá
.

Si no lo veo no podré vivir
y por esto, hermosa, ya quiero ir
a Santa María das Leiras
pues mi amigo allí vendrá
.



IV

Unas nuevas me han dicho que me traen gran bien,
pues ya llega mi amigo, y, si él viene también,
a Santa María das Leiras iré, bonita,
si allí viene mi amigo
.

Unas nuevas me han dicho que es mi gusto mayor,
pues ya llega mi amigo, y, si él va, a lo mejor,
a Santa María das Leiras iré, bonita,
si allí viene mi amigo
.

Unas nuevas me han dicho que me dan gran placer,
pues ya llega mi amigo, y pues lo quiero ver,
a Santa María das Leiras iré, bonita,
si allí viene mi amigo
.

Nunca con tales nuevas tan feliz fue mujer
como soy yo con estas, y, si lo he de creer,
a Santa María das Leiras iré, bonita,
si allí viene mi amigo
.



Nota
Cantiga IV: En el verso 10 los manuscritos dicen veer (ver) y en el verso 14 veher (viñer, ‘viniera’), pero los editores reducen y simplifican ambos casos a la lectura veer. Ver nota → Pero García Burgalés.

☛ Universo Cantigas. Afonso Lopez de Baian
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Afonso Lopez de Baian
☛ Real Academia de la Historia. Afonso López de Baian
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Afonso Lopes de Baião
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

Fui eu, fremosa, fazer oraçón
non por mha alma, mais que viss’ eu i
o meu amigo, e, poi-lo non vi,
vedes, amigas, se Deus mi perdón:
gran dereit’ é de lazerar por én,
pois el non veo, nen aver meu ben.

Ca fui eu i chorar dos olhos meus,
mhas amigas, e candeas queimar
non por mha alma, mais polo achar,
e, pois non veo nen o dusse Deus,
gran dereit’ é de lazerar por én,
pois el non veo, nen aver meu ben.

Fui eu rogar muit’ a Nostro Senhor
non por mha alma, e candeas queimei,
mais por veer o que eu muit’ amei
sempr’, e non veo o meu traedor:
gran dereit’ é de lazerar por én,
pois el non veo, nen aver meu ben.


II

Madre: des que se foi d’ aquí
meu amigo, non vi prazer,
nen mho queredes vós creer,
e moir’, e, se non é assí,
non vejades de mí prazer
que desejades a veer.

Des que s’ el foi, per boa fe,
chorei, madre, dos olhos meus
con gran coita, sab’ oje Deus,
e moir’, e, se assí non é,
non vejades de mí prazer
que desejades a veer.

De mha mort’ ei mui gran pavor,
mha madre, se cedo non vén,
e al non dovidedes én,
ca, se assí non é, senhor,
non vejades de mí prazer
que desejades a veer.


III

Ir quer’ oj’ eu, fermosa, de coraçón,
por fazer romaría e oraçón,
a Santa María das Leiras
pois meu amigo i vén.

Des que s’ e ele foi nunca vi prazer
e quer’ oj’ ir, fermosa, polo veer
a Santa María das Leiras
pois meu amigo i vén.

Nunca serei eu leda se o non vir
e por esto, fermosa, quer’ ora ir
a Santa María das Leiras
pois meu amigo i vén.


IV

Disséronmi unhas novas de que m’ é mui gran ben,
ca chegou meu amigo, e, se el alí vén,
a Santa María das Leiras irei, velida,
se i vén meu amigo.

Disséronmi unhas novas de que ei gran sabor,
ca chegou meu amigo, e, se el alí for,
a Santa María das Leiras irei, velida,
se i vén meu amigo.

Disséronmi unhas novas de que ei gran prazer,
ca chegou meu amigo, mais eu, polo veer,
a Santa María das Leiras irei, velida,
se i vén meu amigo.

Nunca con taes novas tan leda foi molher
com’ eu soo con estas, e, se el i venher,
a Santa María das Leiras irei, velida,
se i vén meu amigo.




☛ PyoZ ☚

23 de enero de 2014

Fernán Gonçálveɀ de Seavra


Unha Cantiga de Amigo


Pese a que a mi amigo yo le rogué
que no se marchara, él no dejó
por mí de irse, y, cuando aquí volvió,
en cuanto vio como yo me enojé,
tan de corazón lloró por mi amor,
que yo también lloré con su dolor
.

Yo le rogué que ya más no llorara,
pues le perdonaba, y por cosa tal
ni por otra, le querría yo mal,
y, antes de que así le rogara,
tan de corazón lloró por mi amor,
que yo también lloré con su dolor
.

Me juró él que no había pensado
que eso me causara tan gran pesar,
que él antes se quería matar,
y, cuando él vio que me había enojado,
tan de corazón lloró por mi amor,
que yo también lloré con su dolor
.



Nota
Verso 15: Leyendo for en lugar de fora se mantiene la isometría. Y, por otra parte, si se lee casse en vez de ca se el significado sería ‘casi no tendría bien sino matarse’, ‘casi le fuera mejor matarse’. Pero doctores tiene la filología.

☛ Universo Cantigas. Fernan Gonçalvez de Seavra
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Fernan Gonçalvez de Seabra
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Fernão Gonçalves de Seabra
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

Pero que eu meu amigo roguei
que se non fosse, sol non se leixou
por mí de s’ ir, e, quand’ aquí chegou,
por quant’ el viu que me lh’ eu assanhei,
chorou tan muit’ e tan de coraçón
que chorei eu con doo del entón.

Eu lhi roguei que máis non chorasse,
ca lhi parcía, que nunca por én
lhi mal quisesse nen por outra ren,
e, ante que lh’ eu esto rogasse,
chorou tan muit’ e tan de coraçón
que chorei eu con doo del entón.

El mi jurou que se non cuidava
que end’ ouvess’ eu atán gran pesar,
casse non for ben quanto se matar,
e, quand’ el viu que mi lh’ assanhava,
chorou tan muit’ e tan de coraçón
que chorei eu con doo del entón.




☛ PyoZ ☚

22 de enero de 2014

Pero Viviáeɀ


Dúas Cantigas de Amigo


I

Pues nuestras madres van a San Simón
de Val de Prados a velas quemar,
todas, muchachas, tratemos de andar
con nuestras madres, y así, en unión,
que enciendan velas por nos y por sí
y bailaremos, muchachas, allí
.

Nuestros amigos todos allá irán
para mirarnos que andamos tal cual
bailando ante ellos hermosas sin chal,
y nuestras madres, ya que allá van,
que enciendan velas por nos y por sí
y bailaremos, muchachas, allí
.

Nuestros amigos irán por medir
cómo bailamos y han de atender
bailar las mozas hermosas de ver,
y nuestras madres, si allá quieren ir,
que enciendan velas por nos y por sí
y bailaremos, muchachas, allí
.



II

—Por Dios, amiga: intentad impedir
a mi amigo que bien me quiera ya.
—No me lo pidáis, pues no servirá,
ni me mandéis para eso allá ir,
pues tanto le da si le voy a hablar
o, en verdad, como si quiero callar
.

—Que se aparte pronto, decidle vos,
de mi amor, donde él siempre halló mal.
—Dejemos eso: hablarle es igual,
y a quien se lo diga, cofunda Dios,
pues tanto le da si le voy a hablar
o, en verdad, como si quiero callar.


—Decidle ahora que no ha de tener
nunca mi bien y que ni piense así.
—No me lo pidáis: nada os vale ahí;
Dios cofunda a quien se lo haga saber,
pues tanto le da si le voy a hablar
o, en verdad, como si quiero de callar
.



☛ Universo Cantigas. Pero Viviaez
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Pero Viviaez
☛ Xacopedia. Cantigas de romería
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Pero Viviães
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

Pois nossas madres van a San Simón
de Val de Prados candeas queimar,
nós, as meninhas, punhemos d’ andar
con nossas madres, e elas entón
queimen candeas por nós e por si
e nós, meninhas, bailaremos i.

Nossos amigos todos lá irán
por nos veer e andaremos nós
bailand’ ant’ eles, fremosas en cós,
e nossas madres, pois que alá van,
queimen candeas por nós e por si
e nós, meninhas, bailaremos i.

Nossos amigos irán por cousir
como bailamos e poden veer
bailar i moças de bon parecer,
e nossas madres, pois lá queren ir,
queimen candeas por nós e por si
e nós, meninhas, bailaremos i.


II

—Por Deus, amiga: punhad’ en partir
o meu amigo de mi querer ben.
—Non mho digades, ca vos non val ren,
nen mi mandedes a ess’ alá ir,
ca tanta prol mi ten de lhi falar,
per boa fe, come de me calar.

—Dizédelh’ ora que se parta ja
do meu amor, onde sempr’ ouve mal.
—Leixemos ess’ e falemos en al;
muito cofonda Deus quen lho dirá,
ca tanta prol mi ten de lhi falar,
per boa fe, come de me calar.

—Dizédelh’ ora que non pod’ aver
nunca meu ben e que non cuid’ i sol.
—Non mho digades, ca vos non ten prol;
cofonda Deus a que lho vai dizer,
ca tanta prol mi ten de lhi falar,
per boa fe, come de me calar.




☛ PyoZ ☚

21 de enero de 2014

Pero Gómeɀ Barroso


Tres Cantigas de Amigo


I

Amiga mía: yo os quiero contar
lo que ahora me ha dicho mi amigo:
que muere cuando él no está conmigo,
en mi belleza metido en pensar;
mas no pienso yo que si él pensara
en mí, que tanto sin mí morara
.

Ninguna cosa le creeré a quien
ya tanto tarda, Dios me dé perdón,
y dice que muere, y es la razón
que piensa en cómo Dios me hizo de bien;
mas no pienso yo que si él pensara
en mí, que tanto sin mí morara
.

Pues mucho esta vez tarda, os digo a vos
que poco a poco así se va perdiendo
de mí, y dice que yace muriendo,
pensando en qué hermosa me hizo Dios;
mas no pienso yo que si él pensara
en mí, que tanto sin mí morara
.

Y no sé por qué allá se quedara,
sin venir, si él de mí se acordara.



II

A mi amigo, que junto al Rey está,
quieren hacerle bien, mas yo sé ya
que nunca mayor bien él ha de hallar,
pues soy yo hermosa y gran bien él tendrá,
que estar conmigo cuanto quiera estar
.

Quiera el Rey ahora ya hacerle bien,
y cuanto él quisiera, tanto le den,
que nunca mayor bien él ha de hallar,
Dios me valga, que le valga un amén,
que estar conmigo cuanto quiera estar
.

Si no mora conmigo, denle en don
lo que él quisiera, Dios me dé perdón,
que nunca mayor bien él ha de hallar,
ni placer alguno en su corazón,
que estar conmigo cuanto quiera estar
.

Ni pesar, de los que en el mundo son,
tendrá si yo placer le puedo dar.



III

Diré la verdad, Dios me dé perdón:
a mi amigo, si él me quiere con bien
no se lo agradezco, sino que a quien
le agradezco es a Dios, de corazón,
que Él tan hermosa me hizo y me dio
todo cuanto bien pude pedir yo
.

Si él me quiere bien, cual dice querer,
hace lo justo, y yo, por así hacer,
no le agradezco, que he de agradecer
a Dios por siempre, cuanto he de poder,
que Él tan hermosa me hizo y me dio
todo cuanto bien pude pedir yo
.

Si él me quiere bien, no lo quiero mal,
ni tampoco nunca le agradecí,
nada, pues cuanto en el espejo vi
lo agradezco a Dios, y agradezco igual
que Él tan hermosa me hizo y me dio
todo cuanto bien pude pedir yo
.



Nota
Cantiga II: Se ha perdido parte del verso segundo de la primera estrofa. R. Cohen propone la reconstrucción [punhen de lhi fazer ben, mais] ben sei (‘tratan de hacerle bien, mas bien sé’).

☛ Universo Cantigas. Pero Gomez Barroso
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Pero Gomez Barroso
☛ Real Academia de la Historia. Pero Gomes Barroso
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Pero Gomes Barroso
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

Amiga: quero vos eu ja dizer
o que mi disse o meu amigo:
que morre quando non é comigo,
cuidando sempre no meu parecer;
mais eu non cuido, se el cuidasse
en mí, que tanto sen mí morasse.

Nunca lhi ja creerei nulha ren,
pois tanto tarda, se Deus mi perdón,
e diz ca morre desto, ca d’ al non,
cuidand’ en quanto mi Deus fez de ben;
mais eu non cuido, se el cuidasse
en mí, que tanto sen mí morasse.

Porque tan muito tarda desta vez
seu pouc’ e pouco se vai perdendo
comig’, e diz el que jaz morrendo,
cuidand’ en quan fremosa me Deus fez;
mais eu non cuido, se el cuidasse
en mí, que tanto sen mí morasse.

E non sei ren por que el ficasse
que non venhesse, se lh’ eu nembrasse.


II

O meu amigo, que é con el-Rei,
[…] ben sei
ca nunca ben no mundo pod’ aver,
pois eu, fremosa, tan muito ben ei,
senón viver mig’ en quant’ eu viver.

Punh’ el-Rei ora de lhi fazer ben
e quanto x’ el quiser, tanto lhi den,
ca nunca ben no mundo pod’ aver,
se Deus mi valha, que lhi valha ren,
senón viver mig’ en quant’ eu viver.

Fáçanlh’ ora quant’ el quiser, e non
more comigo, se Deus mi perdón,
ca nunca ben no mundo pod’ aver,
nen gran prazer eno seu coraçón,
senón viver mig’ en quant’ eu viver.

Nen gran pesar quantos no mundo son
non lho farán, se lh’ eu fezer prazer.


III

Direi verdade, se Deus mi perdón:
o meu amigo, se mi quer gran ben
non lho gradesco, e, máis d’ outra ren,
gradesc’ a Deus eno meu coraçón
que m’ El fremosa fez tant’ e mi deu
tanto de ben quanto lhi pedí eu.

Se m’ el quer ben, como diz ca mi quer,
el faz guisad’, e eu, polo fazer,
non lho gradesco, e ei que gradecer
a Deus ja sempre, o máis que poder,
que m’ El fremosa fez tant’ e mi deu
tanto de ben quanto lhi pedí eu.

Se m’ el quer ben, non lho quer’ eu nen mal
nen ar ei ren que lhi gradesca i,
mas quant’ oj’ eu no meu espelho vi
gradesc’ a Deus muit’ e gradéscolh’ al:
que m’ El fremosa fez tant’ e mi deu
tanto de ben quanto lhi pedí eu.




☛ PyoZ ☚

20 de enero de 2014

Afonso Méndeɀ de Besteiros


Dúas Cantigas de Amigo


I

Amigo falso, a fe, escuchad:
sé yo que vos mucho queréis
a otra mujer, y no podéis
pensar en mí, mas, si es verdad,
en adelante haced aquí
burla de otra, mas no de mí
.

Cuando el otro día os hallé
hablando como desleal
con otra, me sentí muy mal,
pero, pues que es así ya sé,
en adelante haced aquí
burla de otra, mas no de mí
.

Y desde que os vi hablar
con otra, allí pronto vi yo
que ya erais suyo y mío no;
mas yo os quiero desengañar:
en adelante haced aquí
burla de otra, mas no de mí
.



II

Madre: os vengo yo a rogar
como ruega hija a señor:
al que muere por mí de amor,
dejadme con él ir a hablar;
cuanta pena él consigo tiene
sé que toda por mí le viene
.

Y aun sois vos tan despiadada
que no os queréis compadecer
de mi amigo, al que puedo ver
yo morir, y estoy apenada;
cuanta pena él consigo tiene
sé que toda por mí le viene
.

Lo veré hoy, en verdad pues,
y le diré tan gran placer
que él me lo ha de agradecer,
porque su mal ya el mío es;
cuanta pena él consigo tiene
sé que toda por mí le viene
.



☛ Universo Cantigas. Afonso Mendez de Besteiros
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Afonso Meendez de Besteiros
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Afonso Mendes de Besteiros
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

Fals’ amigo, per boa fe,
m’ eu sei que queredes gran ben
outra molher, e por mí ren
non dades, mais, pois assí é,
oimais fazede des aquí
capa d’ outra, ca non de mí.

Ca noutro día vos achei
falar no voss’ e non en al
con outra e foim’ ende mal,
mais, pois que a verdade sei,
oimais fazede des aquí
capa d’ outra, ca non de mí.

E quando vos eu vi falar
con outra, log’ i ben vi eu
que seu erades, ca non meu;
mais quero vos eu desenganar:
oimais fazede des aquí
capa d’ outra, ca non de mí.


II

Mha madre: venho vos rogar
como roga filh’ a senhor:
o que morre por mí d’ amor,
leixádem’ ir con el falar;
quanta coita el sigo ten
sei que toda lhi por mí vén.

E sodes desmesurada
que vos non queredes doer
do meu amigo, que morrer
vejo e and’ eu coitada;
quanta coita el sigo ten
sei que toda lhi por mí vén.

Veelo ei eu, per boa fe,
e direilhi tan gran prazer
perque m’ el dev’ a gradecer,
poi-lo seu mal cedo meu é;
quanta coita el sigo ten
sei que toda lhi por mí vén.




☛ PyoZ ☚

19 de enero de 2014

Rodrigo Eanes de Vasconcelos


Catro Cantigas de Amigo


I

Vuestro amigo, amiga, en otra ocasión
sí que deseaba en su corazón
a otra mujer, mas en vuestra prisión
hoy está, libre de ningún vaivén,
y, pues no quiere si no es vuestro don,
bueno sería que le tratéis bien
.

Él a otra dama solía querer
mucho, amiga, mas él os llegó a ver
y ahora no puede tener placer
si no es de vos, y a todo hace desdén,
y, pues está así en vuestro poder,
bueno sería que le tratéis bien
.

Él de otra dama tenía el favor,
y ahora Dios, por hacerle mayor
pena sufrir mientras viva, o peor,
le hizo perder el juicio también,
y, pues lo fuerza así vuestro amor,
bueno sería que le tratéis bien
.



II

Si yo, amiga, deseo hacerle bien
a mi amigo, que no quiere a otra tal
más que a mí, me dicen que eso está mal
mis amigas y un error allí ven;
mas no las creo, y algo sé también:
ya que mi amigo muere por querer
morir por mí, bien está a él bien hacer
.

Ellas no saben qué gusto tendré
de hacerle yo bien en mi corazón
y puedo hacérselo con gran razón,
y aún dicen que un error cometeré
mis amigas, pero una cosa sé:
ya que mi amigo muere por querer
morir por mí, bien está a él bien hacer
.

Mas yo le haré bien y ellas vendrán
a preguntarme por qué lo hice así
y yo les diré: «¿Quién lo dice ahí?»
Y al oírme me lo concederán,
pues les diré: «Mis amigas: verán,
ya que mi amigo muere por querer
morir por mí, bien está a él bien hacer»
.

Y antes le quiero algún bien yo hacer
que dejarle estar muriendo querer;
por no hablarle bien o no irle a ver
no quiero dejarle muerte tener.



III

Mi amigo no tiene de mí señal
más que gran dolor, que no lo hay igual,
y, amiga, en el corazón ansia tal
tiene en verme, que decidme, o quien
sepa: si él me quiere, aunque le haga mal,
¿qué haría si yo le hiciera bien?

Desde que nací no le di placer
y todo el mal que yo le pude hacer
se lo hice, amiga, y quiero saber
de vos, si este mal le causa desdén,
y le doy mal y muere por mi ser,
¿qué haría si yo le hiciera bien?

Libre es de otra dama obtener favor
y lo trato cada día peor,
mas él, amiga, me quiere mejor
que a nadie, y, si así es, decidme también,
si yo mal le hago y él me tiene amor,
¿qué haría si yo le hiciera bien?



IV

Estas mis penas que yo sufriré,
mi amigo, muchas y muy graves son
e igual vos hace tiempo, y sin razón,
penas sufrís, y por eso no sé
quién, yo por vasallo y vos por señor,
de ambos cuál sufre más pena de amor
.

Penas sufrimos, así yo también
por vos, amigo, como vos por mí
y Dios de los dos sabe que es así,
y de estas penas no sé yo muy bien
quién, yo por vasallo y vos por señor,
de ambos cuál sufre más pena de amor
.

Seguros están que no han de perder
pena mis ojos y mi corazón,
y estas penas, señor, bien mías son,
mas de este asunto no puedo entender
quién, yo por vasallo y vos por señor,
de ambos cuál sufre más pena de amor
.



Nota
Cantiga III, cassi: Ver nota → Vasco Gil.

☛ Universo Cantigas. Rodrig'Eanes de Vasconcelos
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Rodrigu' Eanes de Vasconcelos
☛ Real Academia de la Historia. Rodrigo Eanes de Vasconcelos
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Rodrigo Anes de Vasconcelos
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

O voss’ amig’, amiga, foi sazón
que desejava no seu coraçón
outra molher, mais en vossa prisón
est’ ora, quite por vós doutra ren,
e, pois al non deseja se vós non,
ben sería de lhi fazerdes ben.

El outra dona soía querer
gran ben, amiga, e foi vos veer
e ora ja non pod’ aver prazer
de si nen d’ al, se lhi per vós non vén,
e, pois assí é no vosso poder,
ben sería de lhi fazerdes ben.

El outra dona avía por senhor,
e ora Deus, por lhi fazer maior
coita sofrer ja mentre vivo for,
mostroulhi vós, porque el perd’ o sén,
e, poi-lo assí força voss’ amor,
ben sería de lhi fazerdes ben.


II

Se eu, amiga, quero fazer ben
a meu amigo, que ben non quer al
senón a mí, dízenme que é mal
mhas amigas e que faço mal sén,
mais non as creo, ca sei unha ren:
pois meu amigo morre por morrer
por mí, meu ben é de lhi ben fazer.

Elas non saben qual sabor eu ei
de lhi fazer ben no meu coraçón
e posso lho fazer mui con razón,
mais dizen logo que mal sén farei
mhas amigas, mais unha cousa sei:
pois meu amigo morre por morrer
por mí, meu ben é de lhi ben fazer.

Eu lhi farei ben e elas verrán
preguntarm’ ante vós por que o fiz
e direi eu «Qual est’ a que o diz?»
E, pois m’ oíren, outorgarmho an,
ca lhis direi: «Mhas amigas, de pran,
pois meu amigo morre por morrer
por mí, meu ben é de lhi ben fazer».

E ante lhi quer’ algun ben fazer
ca o leixar como morre morrer;
por lhi falar ben ou polo veer
non lhi quer’ eu leixar morte prender.


III

O meu amigo non á de mí al
senón gran coita, que lhi nunca fal,
e, amiga, o coraçón lhi sal
por me veer, e dized’ unha ren:
pois m’ el ben quer, e que lh’ eu faça mal,
que faría se lh’ eu fezesse ben?

Des que nací nunca lhi fiz prazer
e o máis mal que lh’ eu pudi fazer
lhi fiz, amiga, e quero saber
de vós, pois este mal por mal non ten,
e lh’ eu mal faç’ e por mí quer morrer,
que faría se lh’ eu fezesse ben?

El é quite por mí doutra senhor
e fáçolh’ eu cada día peior,
pero, amiga, a min quer melhor
cassi nen al, e, pois lh’ assí avén
que lh’ eu mal faç’ e m’ el á tal amor,
que faría se lh’ eu fezesse ben?


IV

Aquestas coitas que de sofrer ei,
meu amigo, muitas e graves son
e vós mui graves, á i gran sazón,
coitas sofredes, e por én non sei,
d’ eu por vassalo e vós por senhor,
de nós qual sofre máis coita d’ amor.

Coitas sofremos, e assí nos avén,
eu por vós, amigo, e vós por mí,
e sabe Deus de nós que est’ assí,
e destas coitas non sei eu mui ben,
d’ eu por vassalo e vós por senhor,
de nós qual sofre máis coita d’ amor.

Guisado teen de nunca perder
coita meus olhos e meu coraçón,
e estas coitas, senhor, minhas son,
e deste feito non poss’ entender,
d’ eu por vassalo e vós por senhor,
de nós qual sofre máis coita d ‘amor.




☛ PyoZ ☚

18 de enero de 2014

Estevan Travanca


Catro Cantigas de Amigo


I

Os ruego, amiga, que preguntéis
por mi amigo que no viene aquí,
y siempre yo os querré bien si así
por Dios, amiga, vos eso hacéis,
pues no oso hoy yo por él preguntar
por miedo a que me causen pesar
.

Enseguida, amiga, por mi amor,
preguntad a los que aquí llegaron
cómo o de qué forma lo dejaron
y decidme, por Nuestro Señor,
pues no oso hoy yo por él preguntar
por miedo a que me causen pesar
.

Y preguntad vos a vuestro amigo,
pues sé yo muy bien que él os dirá
si está muerto o vivo o dónde está,
y, por Dios, luego habladlo conmigo,
pues no oso hoy yo por él preguntar
por miedo a que me causen pesar
.



II

Amigas: cuando se marchó
mi amigo aquel día de aquí,
pese a que yo triste lo vi
y él antes mucho me rogó
que lo perdonara; no lo hice,
y porque no quise, mal hice
.

Temo que se pueda alejar
de aquí, que Dios me dé perdón,
y lo hará con mucha razón
pues me vino antes a rogar
que lo perdonara; no lo hice,
y porque no quise, mal hice
.

Me llamaba luz de sus dos
ojos y su bien y su mal,
y si no hago cosa tal
por él, que lo hiciera por Dios,
que lo perdonara; no lo hice,
y porque no quise, mal hice
.

Y si así perdido lo he
nunca mayor derecho vi,
pues vino a llorar ante mí
y me dijo lo que os diré:
que lo perdonara; no lo hice,
y porque no quise, mal hice
.

Y así mal yo siempre estaré
porque a él no lo perdoné,
pues si lo perdonase allí
no hubiera partido de aquí.



III

Si a mi amigo ya le dijera
todo lo que por él yo quise hacer
aquella vez que él me vino a ver,
cuando él la verdad de esto supiera,
no tendría queja alguna de mí,
como hoy tiene, ni se iría de aquí
.

Y si supiera cuán sin agrado
no hice lo que él entonces quería,
amiga, y Dios me perdonaría,
por cómo pienso, y pienso acertado,
no tendría queja alguna de mí,
como hoy tiene, ni se iría de aquí
.



IV

Me dicen, amiga, que si bien
no trato a mi amigo, él sufrirá
muerte por mí, y aunque él tiene ya
por mí gran pena y me quiere bien,
más le valdrá, por no morir aquí,
no hacerle yo bien que hacérselo así
.

Pero, amiga, una cosa bien sé
de mi amigo: que él pronto tendrá
muerte, si mi bien no gana ya,
mas, por lo que hoy de mí misma sé,
más le valdrá, por no morir aquí,
no hacerle yo bien que hacérselo así
.



☛ Universo Cantigas. Estevan Travanca
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Estevan Travanca
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Estêvão Travanca
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

Por Deus, amiga: que preguntedes
por meu amigo que aquí non vén,
e sempre vos eu por én querrei ben,
por Deus, amiga, se o fazedes,
ca non ous’ oj’ eu por el preguntar
con medo de mi dizeren pesar.

Log’ oj’, amiga, polo meu amor,
preguntad’ os que aquí chegaron
com’ ou de qual guisa o leixaron
e dizédemho, por Nostro Senhor,
ca non ous’ oj’ eu por el preguntar
con medo de mi dizeren pesar.

Preguntade vó’ lo voss’ amigo,
ca sei eu mui ben ca vo-lo dirá
se era mort’ ou viv’ ou que fará,
e, por Deus, faládeo comigo,
ca non ous’ oj’ eu por el preguntar
con medo de mi dizeren pesar.


II

Amigas: quando se quitou
meu amig’ un día d’ aquí,
pero mho eu cuitado vi
e m’ el ante muito rogou
que lhi perdoasse; non quix,
e fiz mal porque o non fiz.

E pavor ei de s’ alongar
d’ aquí, assí Deus mi perdón,
e farao con gran razón
ca me veo ante rogar
que lhi perdoasse; non quix,
e fiz mal porque o non fiz.

Chamábam’ el lume dos seus
olhos e seu ben e seu mal,
poi-lo non fazía por al
que o eu fezesse por Deus,
que lhi perdoasse; non quix,
e fiz mal porque o non fiz.

E se o por én perdud’ ei
nunca maior dereito vi,
ca veo chorar ante mí
e díssemi o que vos direi:
que lhi perdoasse; non quix,
e fiz mal porque o non fiz.

E sempre m’ en mal acharei
porque lh’ entón non perdoei,
ca se lh’ eu perdoass’ alí
nunca s’ el partira d’ aquí.


III

Se eu a meu amigo dissesse
quant’ eu ja por el quisera fazer
unha vez quando m’ el veo veer,
des que end’ el verdade soubesse,
non avería queixume de mí,
com’ oj’ el á, nen s’ iría d’ aquí.

E se soubesse quan sen meu grado
non fiz por el quant’ eu quisera entón
fazer, amiga, se Deus mi perdón,
per com’ eu cuid’, e cuid’ aguisado,
non avería queixume de mí,
com’ oj’ el á, nen s’ iría d’ aquí.


IV

Dízenmi, amiga, se non fezer ben
a meu amigo, que el prenderá
morte por mí, e pero que el á
por min gran coita e me quer gran ben,
máis lhe valrría, pera non morrer,
non lhe fazer ben ca de lho fazer.

Mais, amiga, unha cousa ben sei
de meu amigo: que el averá
morte mui cedo, se meu ben non á,
e, per quant’ oj’ eu de mha fazenda sei,
máis lhe valrría, pera non morrer,
non lhe fazer ben ca de lho fazer.




☛ PyoZ ☚

17 de enero de 2014

Estevan Coelho


Dúas Cantigas de Amigo


I

Estaba la hermosa su seda tejiendo,
con voz muy suave hermoso diciendo
cantigas de amigo.

Estaba la hermosa su seda bordando,
con voz muy suave hermoso cantando
cantigas de amigo.

—Por Dios santo, dama, yo sé que sufrís
amor desdichado, que tan bien decís
cantigas de amigo.

Por Dios santo, dama, yo bien sé que andáis
de amor desdichada, que tan bien cantáis
cantigas de amigo.

—Buitre comisteis, pues adivináis.



II

Si hoy esto mi amigo
supiera, iba conmigo:
al río me voy a bañar,
al mar
.

Si hoy, en este día,
supiera, aquí vendría;
al río me voy a bañar,
al mar
.

Quién le dijera tanto,
pues ya me puse el manto:
al río me voy a bañar,
al mar
.



Nota
Cantiga I: Era creencia popular, al parecer, que quien comía carne de buitre adquiría el don de la adivinación.

☛ Universo Cantigas. Estevan Coelho
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Estevan Coelho
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Estevão Coelho
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

Sedía la fremosa seu sirgo torcendo,
sa voz manselinha fremoso dizendo
cantigas d’ amigo.

Sedía la fremosa seu sirgo lavrando,
sa voz manselinha fremoso cantando
cantigas d’ amigo.

—Par Deus de cruz, dona, sei eu que avedes
amor mui coitado, que tan ben dizedes
cantigas d’ amigo.

Par Deus de cruz, dona, sei eu que andades
d’ amor mui coitada, que tan ben cantades
cantigas d’ amigo.

—Avuitor comestes, que adevinhades.


II

Se oj’ o meu amigo
soubess’, iría migo;
eu al río me vou banhar,
al mar.

Se oj’ el este día
soubesse, migo iría;
eu al río me vou banhar,
al mar.

Quen lhi dissess’ atanto:
ca ja filhei o manto
eu al río me vou banhar,
al mar.




☛ PyoZ ☚

16 de enero de 2014

Men Rodrígueɀ Tenoiro


Catro Cantigas de Amigo


I

Pues os quiero mucho y con bien,
amigo, y os quiero cumplir
cuanto vos me roguéis, decir
quiero algo y rogaros también:
que vos nunca, amigo, tengáis
amigo al que se lo digáis,
ni yo quiero tener amiga,
amigo, a la que se lo diga
.

Cuanto me quisierais mandar
que por vos haga, bien sabed
que así lo haré, y vos haced
por mí lo que os voy a rogar:
que vos nunca, amigo, tengáis
amigo al que se lo digáis,
ni yo quiero tener amiga,
amigo, a la que se lo diga
.

Pues yo os tengo tan grande amor
que no sé en lo mío pensar,
os quiero antes suplicar,
amigo, por Nuestro Señor,
que vos nunca, amigo, tengáis
amigo al que se lo digáis,
ni yo quiero tener amiga,
amigo, a la que se lo diga
.



II

—Amigo: pues que me queréis,
según decís, vos tanto a mí,
cuando ahora partáis de aquí,
decidme ¿qué es lo que haréis?
—Señora hermosa, os lo diré:
volveré pronto o moriré
.

—Si, y Nuestro Señor salve a vos,
ya que aquí sois apenado,
cuando ya estéis alejado,
¿qué haréis entonces, por Dios?
—Señora hermosa, os lo diré:
volveré pronto o moriré
.



III

Que os marcháis, amigo, de aquí por bien
me decís, y que yo con vos queréis
que arregle que antes conmigo habléis,
y, amigo, una cosa diréis también:
¿cómo le haré yo un tan gran placer
a quien tan gran pesar me quiere hacer?


Vos me rogáis, y muy de corazón,
que os hable, y nada más pase allí,
y queréis, amigo, iros de aquí;
mas decid ya, y Dios os dé perdón:
¿cómo le haré yo un tan gran placer
a quien tan gran pesar me quiere hacer?


Me decís que hable con vos, de poder
yo hacerlo, pero vos queréis partir,
mas, y Dios os deje pronto venir,
decidme, amigo, si pudiera ser:
¿cómo le haré yo un tan gran placer
a quien tan gran pesar me quiere hacer?




IV

Un caballero hoy me quiso decir,
amigas, que me quería con bien,
y se lo prohibí, y sé algo también,
por lo que yo de él pude advertir:
se quedó muy triste, y yo le entendí
que le pesó porque se lo prohibí
.

Quiso decirme, y Dios me dé perdón,
lo bien que me quiere con gran temor
y quiso entonces hablar de su amor,
y se lo prohibí, y él con razón
se quedó muy triste, y yo le entendí
que le pesó porque se lo prohibí
.

Hablaba conmigo y me quiso hablar
de cuanto él me decía querer,
y le dije que no era menester
que me hablara más, y él con gran pesar
se quedó muy triste, y yo le entendí
que le pesó porque se lo prohibí
.

Y sé que gran crueldad le hice allí
porque de aquello nada respondí.



☛ Universo Cantigas. Meen Rodriguez Tenoiro
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Men Rodriguez Tenoiro
☛ Real Academia de la Historia. Men Rodríguez Tenorio
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Mem Rodrigues Tenoiro
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

Pois que vos eu quero mui gran ben,
amig’, e quero por vós fazer
quanto me vós rogades, dizer
vos quer’ eu e rogar unha ren:
que nunca vós, amig’, ajades
amig’ a que o digades,
nen eu non quer’ aver amiga,
meu amig’, a que o diga.

Quanto me vós quiserdes mandar
que por vós faça, ben sabede
que o farei, e vós fazede
por mí o que vos quero rogar:
que nunca vós, amig’, ajades
amig’ a que o digades,
nen eu non quer’ aver amiga,
meu amig’, a que o diga.

Pois vos eu faço tan grand’ amor
que non quero ao meu catar,
quero vos ante muito rogar,
meu amigo, por Nostro Senhor,
que nunca vós, amig’, ajades
amig’ a que o digades,
nen eu non quer’ aver amiga,
meu amig’, a que o diga.


II

—Amigo: pois mi dizedes
ca mi queredes mui gran ben,
quand’ ora vos fordes d’ aquén,
dizédemi, que faredes?
—Senhor fremosa, eu vo-lo direi:
tornarm’ ei ced’ ou morrerei.

—Se, Nostro Senhor vos perdón,
pois aquí sodes coitado,
quando fordes alongado,
por Deus, que faredes entón?
—Senhor fremosa, eu vo-lo direi:
tornarm’ ei ced’ ou morrerei.


III

Irvos queredes, amigo, d’ aquén
e dizédesmi vós que vos guis’ eu
que faledes ante comig’, e, meu
amigo, dizede ora unha ren:
como farei eu atán gran prazer
a quen mi tan gran pesar quer fazer?

Rogádesme vós mui de coraçón
que fale vosc’ e al non aja i,
e queredes vos, amig’, ir d’ aquí;
mais dized’ ora, se Deus vos perdón,
como farei eu atán gran prazer
a quen mi tan gran pesar quer fazer?

Queredes que vos fale, se poder,
e dizedes que vos queredes ir,
mais, se Deus vos leixe cedo viir,
dized’, amigo, se o eu fezer,
como farei eu atán gran prazer
a quen mi tan gran pesar quer fazer?


IV

Quiso m’ oj’ un cavaleiro dizer,
amigas, ca me quería gran ben,
e defendilho eu, e unha ren
sei, per quant’ eu i del pud’ aprender:
tornou mui trist’, e eu ben lh’ entendí
que lhi pesou porque lho defendí.

Quis m’ el dizer, assí Deus mi perdón,
o ben que mi quer a mui gran pavor
e quiso me logo chamar senhor,
e defendilho eu, e el entón
tornou mui trist’, e eu ben lh’ entendí
que lhi pesou porque lho defendí.

Falava mig’ e quiso me falar
no mui gran ben que m’ el diz ca mi quer,
e díxilh’ eu que non lh’ era mester
de falar i, e el con gran pesar
tornou mui trist’, e eu ben lh’ entendí
que lhi pesou porque lho defendí.

E tenho que desmesura fiz i
porque lh’ end’ algunha ren non tornei i.




☛ PyoZ ☚

15 de enero de 2014

Roi Queimado


Catro Cantigas de Amigo


I

Mi amigo, que con bien me quiere, a fe,
se enojó el otro día contra mí
muy en vano; pero de aquel que así
se enoja conmigo una cosa sé:
si supiera él cuán poco daría
yo por su enojo, no se enojaría
.

Y porque no quise con él hablar
cuando él quiso, pues no me coincidió,
se enojó él; mas en verdad pensó
que me mataba, pero, a mi pensar,
si supiera él cuán poco daría
yo por su enojo, no se enojaría
.

Porque me quiere muy de corazón,
se enojó, y pensó que me iba a hacer
un gran pesar; pero debéis creer
que quien se enoja, Dios me dé perdón,
si supiera él cuán poco daría
yo por su enojo, no se enojaría
.



II

Mi amigo a quien, ay amiga,
tanto favor le buscasteis
cuando por él me rogasteis,
aunque una vez más os diga
que por él vos me roguéis,
nunca por él me roguéis
.

Él vendrá, bien lo sepáis,
a decir que está apenado,
mas, que ni os sea pensado,
aunque morir lo veáis,
que por él vos me roguéis,
nunca por él me roguéis
.

Que él cuanto quiera more
mi amigo en lejana tierra
y que ande conmigo en guerra,
mas, aunque ante vos llore,
que por él vos me roguéis,
nunca por él me roguéis
.



III

Cuando mi amigo conociera
que me enojé por él tardar
tanto y, pues aquí ha de llegar,
cuando yo hablarle no quiera,
entenderá pronto que actuó
muy mal porque tanto tardó
.

No sabe ahora él muy bien
el gran enojo que tendré;
cuando él vea como estaré
enojada, y bella también,
entenderá pronto que actuó
muy mal porque tanto tardó
.

Cuando él vea mi mirar cruel
y vea mi buen figurar
y que no le quiera mirar
ni que ose mirarme él,
entenderá pronto que actuó
muy mal porque tanto tardó
.

Si él me ve hermosa venir,
como hoy yo sé que me verá,
de la gran pena que tendrá
no me osará nada decir:
entenderá pronto que actuó
muy mal porque tanto tardó
.



IV

Me dicen hoy que no vendrá
mi amigo, por el gran querer
que le tiene a otra mujer;
pero esto nadie lo creerá:
que mucho a otra mujer amó
de corazón, pero a mí no
.

Puede mi amigo hacer
que ama a otra más casi aquí
que a cosa alguna, y más que a mí,
pero esto no es de creer:
que mucho a otra mujer amó
de corazón, pero a mí no
.

Jactancia hace él, bien lo sé,
de morir por otra de amor
y que no es mi servidor,
pero yo esto no lo creeré:
que mucho a otra mujer amó
de corazón, pero a mí no
.



☛ Universo Cantigas. Roi Queimado
☛ B. D. Lírica Profana Galego-Portuguesa. Roi Queimado
☛ Cantigas Medievais Galego Portuguesas. Rui Queimado
☛ Rip Cohen, 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition
Trad. E. Gutiérrez Miranda 2014


∼

I

O meu amigo, que me mui gran ben
quer, assanhous’ un día contra mí
muit’ endoado, mais el, que s’ assí
a min assanha, sei eu unha ren:
se soubess’ el quan pouc’ eu daría
por sa sanha, non s’ assanharía.

E porque non quij’ eu con el falar
quand’ el quisera, nen se mi aguisou,
assanhous’ el, mais de pran ben cuidou
que me matava, mais, a meu cuidar,
se soubess’ el quan pouc’ eu daría
por sa sanha, non s’ assanharía.

Porque me quer gran ben de coraçón,
assanhous’ el, e cuidou m’ a fazer
mui gran pesar, mais devedes creer
del, que s’ assanha, se Deus me perdón,
se soubess’ el quan pouc’ eu daría
por sa sanha, non s’ assanharía.


II

O meu amig’, ai amiga,
a que muita prol buscastes
quando me por el rogastes,
pero vos outra vez diga
que me vós por el roguedes,
nunca me por el roguedes.

El verrá, ben o sabiades,
dizervos que é coitado,
mais, sol non seja pensado,
pero o morrer vejades,
que me vós por el roguedes
nunca me por el roguedes.

Quanto quiser tanto more
meu amigo en outra terra
e ande comigo a guerra,
mais, pero ante vós chore
que me vós por el roguedes,
nunca me por el roguedes.


III

Quando meu amigo souber
que m’ assanhei por el tardar
tan muito, quand’ aquí chegar
e que lh’ eu falar non quiser,
muito terrá que baratou
mal porque tan muito tardou.

Nen ten agora el en ren
mui gran sanha que eu del ei;
quando el veer com’ eu serei
sanhuda, parecendo ben,
muito terrá que baratou
mal porque tan muito tardou.

E quand’ el vir os olhos meus
e vir o meu bon semelhar,
e o eu non quiser catar
nen m’ ousar el catar dos seus,
muito terrá que baratou
mal porque tan muito tardou.

Quando m’ el vir ben parecer,
com’ oj’ eu sei que m’ el verá,
e da coita que por min á
non m’ ousar nulha ren dizer,
muito terrá que baratou
mal porque tan muito tardou.


IV

Dízenmi ora que non verrá
o meu amigo porque quer
mui gran ben a outra molher,
mais esto quen o creerá,
que nunca el de coraçón
molher muit’ ame, se min non.

Pode meu amigo dizer
que ama outrén máis cassí
nen que outra ren nen ca mí,
mais esto non é de creer,
que nunca el de coraçón
molher muit’ ame, se min non.

Enfinta faz el, eu o sei,
que morre por outra d’ amor
e que non á min por senhor,
mais eu esto non creerei,
que nunca el de coraçón
molher muit’ ame, se min non.




☛ PyoZ ☚